Moneta srebrna: 50 zł / 2026 r. - Skarby sztuki medalierskiej – Stanisław Konarski.
 

   Srebrna moneta kolekcjonerska, wybita stemplem zwykłym, wysoki relief, w stanie I, umieszczona w kapslu ochronnym i etui, z certyfikatem.

   12. stycznia 2026 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu srebrną monetę o nominale 50 zł, trzecią z  serii: Skarby sztuki medalierskiej – Stanisław Konarski.

Zdjęcia poglądowe.

   Awers: w otoku, od lewej strony ku górze, napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA i po oddzielającej perełce napis: 50 ZŁ; u dołu wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, pod orłem, po prawej stronie, znak mennicy: m / w; po bokach orła oznaczenie roku emisji: 20-26. Centralnie, na wyodrębnionej płaszczyźnie, dwie księgi nawiązujące do dzieł Stanisława Konarskiego „O poprawie wad wymowy” i „O skutecznym rad sposobie, albo o utrzymywaniu ordynaryjnych sejmów”, ozdobione wieńcem dębowym; u góry półkolem napis: SAPERE AUSO, zakończony kropką, u dołu napis: STAN: AUG: REX. / MDCCLXV, zakończony kropką. 
 (w tłumaczeniu z łaciny):  „Stanisław August król 1765”.

   Rewers:  centralnie wizerunek popiersia Stanisława Konarskiego z profilu. W otoku, od lewej strony ku górze, napis: STAN: KONARSKI. SCHOL: PIAR: IN. POL: F. T. LITU: ANTIQ: PRÆP. PROV, zakończony dwukropkiem.
 (w tłumaczeniu z łaciny): „Stanisław Konarski, starodawnych szkół pijarskich w Polsce i Litwie przełożony prowincjał”.

   Stanisław Konarski (właściwie Hieronim Franciszek Konarski; w zakonie pijarów przybrał imię zakonne Stanisław od św. Wawrzyńca) był wybitnym pisarzem, pedagogiem i działaczem społecznym. W 1740 r. utworzył słynne później Collegium Nobilium w Warszawie oraz przeprowadził reformę szkół pijarskich. Był bliskim współpracownikiem króla Stanisława Augusta od jego wstąpienia na tron w 1764 r. Jako jeden z pierwszych został obdarowany królewskim złotym medalem z sentencją Sapere auso („Odważył się być mądrym”), a w podzięce za medal zadedykował królowi swój wiersz.

   Stanisław Konarski należał do obozu reform. W rozlicznych pismach politycznych, polemikach, tłumaczeniach, a także utworach poetyckich i dramatach głosił potrzebę nowoczesnej edukacji, zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne (zwłaszcza potępiał liberum veto), odnowy moralności w duchu chrześcijańskim.

   Na awersie medalu, tożsamym z rewersem monety kolekcjonerskiej, łaciński napis wokół popiersia Konarskiego (w piusce na głowie, w zakonnym habicie) głosi (w tłumaczeniu): „Stanisław Konarski, starodawnych szkół pijarskich w Polsce i Litwie przełożony prowincjał”.

   Księgi pokazane na rewersie medalu, przyozdobione wieńcem dębowym, to najszerzej znane dzieła Konarskiego: „O poprawie wad wymowy" (pierwsze wydanie łacińskie – 1741 r.)
i „O skutecznym rad sposobie, albo o utrzymywaniu ordynaryjnych sejmów" (wydane w czterech tomach w latach 1760–1763).
Widnieje tam też, oprócz sentencji Sapere auso, ujęty skrótowo łaciński napis „Stanisław August król 1765”.
Data 1765 jest niewłaściwa, gdyż wtedy jeszcze mennica w Warszawie nie była w pełni uruchomiona. Antoni Schroeder, administrator mennicy, podawał, że medal wybito dopiero w 1771 r., w złocie o wadze 18 dukatów (ok. 60 g) dla Stanisława Konarskiego, oraz w srebrze i brązie.
Autorem stempli był nadworny medalier króla Jan Filip Holzhaeusser, co potwierdza sygnatura artysty umieszczona na medalu.

(Marta Męclewska)